Novo Boletín Informativo do Rosal (2021)

 

O Concello e Vila do Rosal edita un Boletín Informativo: BOLETÍN RSL. Publicación municipal que chega aos veciños este mes de marzo do presente ano 2021.

Como non mostra data algunha de saída, coidamos se trate do nº 0, e polo tanto que seguirá publicándose.

Consta de 16 páxinas e máis dunha vintena de ilustracións a toda cor. O texto do Boletín iníciase coa presentación do mesmo pola propia alcaldesa, Ánxela Fernández Callís, quen desexa e agradece a colaboración prestada polos rosaleiros dende o primeiro momento.

A imaxe da páxina editorial, primeira plana da ampla e nova “Explanada do Horizonte”. Sen dúbida que se trata dun verdadeiro parque e miradoiro, o máis cómodo da Costa Atlántica. Atópase “xa dispoñible para desfrute da veciñanza” e tamén de cantos turistas visiten esta singular paraxe, tan fermosa como tranquila de Portecelo (Sanxián) no concello do Rosal.

Recóllese na revista-boletín entrevistas, comentarios e ilustracións sobre as distintas melloras e proxectos en todo o municipio. Se anotan restauracións de fontes, obras de melloras nas estradas, recuperacións de hábitats naturais, etc. Así mesmo, fomento da xestión de residuos sostibles, plan de prevencións de incendios, medidas contra o cambio climático, defensa da sanidade pública, mellora dos servizos de atención primaria, traballando en pro da igualdade e loita contra a desigualdade de xénero, achegando a cultura aos barrios do concello, ideario para o desenvolvemento local, etc.

Grazas pola información. Que os rosaleiros e rosaleiras colaboremos co concello polo progreso e benestar de todos.

Ler máis

Xesús Gómez Sobrino na "Gran Enciclopedia Gallega"

Sobrino, asistindo en 1969 ao Congreso da Inmaculada en Bom Xesús de Braga

LEMBRANZA DO XXXIV ANIVERSARIO DO PASAMENTO DO CÓENGO XESÚS GÓMEZ SOBRINO

Nesta ocasión faremos unha breve reseña histórico-biográfica de Jesús Gómez Sobrino, empregando como referencia bibliográfica, entre outras, a completa biografía que fixo o amigo Ernesto Iglesias Almeida e que se recolle no nº3 da revista Castellum Tyde do Instituto de Estudios Tudenses (2010-11), páxina 7; e tamén do texto que figura na “Gran Enciclopedia Gallega”, de X.M.T.

Xesús Gómez Sobrino, naceu na vila da Guarda o 8 de Nadal de 1935, festividade da Inmaculada. Fixo estudos no Seminario Diocesano de Tui, 1947-1952, doutorándose en Dereito Canónico na Universidade Gregoriana de Roma, cuxa tese mereceu un “sobresaínte cum laude”.

Simultaneando con ditos estudos, participou en diferentes cursos de arqueoloxía no “Pontificio Instituto de Arqueoloxía”. Ao regresar de Roma, foi nomeado párroco de Amorín e Currás (Tomiño), así como profesor de Latín e Humanidades no Seminario Menor de Tui.

No ano 1970 atopámolo como profesor do Instituto de Ensino Medio de Tui e no 1973, foi nomeado cóengo da S.I. Catedral de Tui, así como encargado adxunto do Arquivo Catedralicio, Director do Museo Catedralicio e do Arquivo Histórico Diocesano.

Foi cofundador do “Equipo Arqueolóxico do Baixo Miño” en 1968. Participou en diferentes congresos sobre Arte e Historia e foi colaborador e membro de varias institucións, tanto en España como en Portugal.

O amigo Gómez Sobrino foi clave, entre outras melloras culturais da Diocese, tal como dos citados Museo Catedralicio, Arquivo Histórico Diocesano e coa colaboración do EABM, da creación do Museo Diocesano, dos que foi primeiro Director. En 1987 a Agrupación Cultural Guardesa dedicoulle o “Día das Letras Galegas”.

Xesús Gómez Sobrino foi autor de preto dun centenar de traballos monográficos de carácter histórico, xeográfico, arqueolóxico, periodístico, biográfico e relixioso, sendo pregoeiro en repetidas celebracións.

En unión do Equipo Arqueolóxico do Baixo Miño fixéronse interesantes descubertas, como multitude de xacementos arqueolóxicos, estacións rupestres, castros, ou mesmo a vila romana de Currás.

En fin, Gómez Sobrino foi un incansable estudoso e defensor do Patrimonio Histórico, Arqueolóxico e Etnográfico, máxime do Baixo Miño.

O crego, cóengo, M.I. Xesús Gómez Sobrino finou o 8 de decembro de 1986 (curiosamente esta data, a mesma na que naceu no 1935) cando cumpría 51 anos.

Amigo Gómez Sobrino, ¡que vivas na Paz de Cristo!

O noso obxectivo prioritario nesta ocasión é para lembrar, dar a coñecer e definir o contido das súas colaboracións na “Gran Enciclopedia Gallega”.

LOUREDO, San Salvador de (municipio de Mos), en colaboración de Ernesto Iglesias Almeida.

MARTÍNEZ POSE, Manuel. (Mestre da capela e organista da catedral de Tui).

MARTÍNEZ TAMUXE, Xoán (seudónimo de Xoán B. Martínez González. Sacerdote secularizado en 1976, historiador).

MORGADÁNS, Santiago de (municipio de Gondomar).

MOSCOXO, San Paio de. Concello de pazos de Borbén.

MOSENDE, San Xurxo de. (Concello de Porriño).

NOGUEIRA, José Ignacio. (Mestre de arquitectura e canteiro, veciño de Goián-Tomiño).

NOVÁS GAYOSO, Juan Francisco de (mestre de cantería, Pazos de Reis-Tui).

NOVÁS I LEMOS, Domingo Antonio (mestre de cantería, arquitecto de Pazos de Reis-Tui).

NOVÁS I LEMOS, Manuel Francisco de. Mestre de cantería de Pazos de Reis-Tui.

NÚÑEZ GESTOSO, Manuel. Sacerdote de Viseiro (A Estrada), profesor do seminario de Tui, escritor.

PARAMOS, San Xoán de. Concello de Tui. En colaboración de E.I. Almeida.

PAZOS DE REIS, Nosa Señora do Sagrario, Tui. En colaboración de Ernesto I. Almeida.

PÉREZ DE LA ROCHA, Simón Antonio, de Tui. Prateiro especialista da catedral tudense.

PEXEGUEIRO, San Miguel de. Concello de Tui.

PONTELLAS, Santiago de. Concello de Porriño.

RANDUFE, Santa María da Guía de. Concello de Tui.

RIBADELOURO, Santa Comba de. Concello de Tui.

ROLÁN DE SANTA CRUZ, Francisco. Pintor e dourador do Concello da Guarda.

SALVADO Y ROTEA, Rosendo. Bispo de Puerto Victoria (Australia). Natural da cidade de Tui. En colaboración de E.I. Almeida.

TUI. Municipio da provincia de Pontevedra e diocese de Tui-Vigo, en colaboración de Aquilino González Santiso.

VILLA ALONSO, Juan Santos. Sacerdote de Eiras (O Rosal), autor da primeira “Gramática Latina” (1854), profesor do Seminario de Tui.

Ler máis

A capela de San Martiño, protagonista do almanaque da CMVMC de Santa Mariña do Rosal

Un ano máis, a nosa Comunidade de Montes de Santa Mariña do Rosal edita o almanaque correspondente ao actual, 2020.

A ilustración do mesmo, recolle a ermida de San Martiño, no monte da Valga, xuradía de Fornelos. Móstrase dita ermida pola parte posterior, isto é, a ábsida.

Detalle positivo da nosa Comunidade, xa que esta anual costume contribúe a un maior coñecemento e valoración do Patrimonio histórico, nesta ocasión, relixioso, da parroquia e concello do Rosal.

A este propósito lembramos que, segundo o historiador e cóengo guardés D. Juan Domínguez Fontela, dita ermida é verídica testemuña e sinal do desaparecido ermitorio (mosteiro) visigótico de San Martiño de Tours (Francia), fundado no Baixo Miño no século VII.

Foi o seu fundador o monxe natural do Bierzo (León), abade e bispo de Dumio (Braga-Portugal), San Fructuoso.

Tamén polo mentado historiador guardés, sabemos que no cume do monte de Santa Trega, entre o clero alí reunido no século XII, a fin de aprobar a constitución da Irmandade do Clamor, atopábanse os abades de Santa María de Oia, o do mosteiro de Barrantes e o do ermitorio-mosteiro do Rosal, Frai Don Pedro Martínez.

A construción da actual ermida, que hoxe podemos contemplar, data do século XVIII. Probablemente se atopase emprazada noutro lugar próximo e coa súa propia e orixinal orientación do seu altar e ábsida cara ao Nacente.

Romaría de San Martiño (1972). Foto: (X.M.T.)

Hai que lembrar que a norma primitiva e tradicional da Igrexa cristiana era que toda catedral, mosteiro, igrexa, santuario, ermida... reiterámolo, o seu altar principal (maior) debía construírse cara ao Oriente, por onde nace o sol, o día, Cristo, luz do mundo...

Sobre o ano 1779 o crego Rvdo. D. José Álvarez de Soto (Souto, lugar de Martín) acordou edificar no propio lugar da casa no Souto, unha capela dedicada á Virxe do Pilar.

Para esta edificación, acorda baixar, sen autorización do bispo, a pedra de San Martiño, que se atopaba totalmente en ruínas, para levantar a súa nova capela. Enterados os veciños de Fornelos denunciaron canto estaba ocorrendo. O bispo ordena ao crego D. José Álvarez de Soto, que rematase a construción da súa capela e que pola súa conta ten que levantar a ermida de San Martiño, como así foi. Por suposto que despois sufriu diferentes melloras.

X.M.T.

BIBLIOGRAFÍA

Apuntes sobre la Hermita de la Capilla del Pilar. (Arquivo Parroquial).

Domínguez Fontela, Juan. Apuntes soltos.

Domínguez Fontela, Juan. El Voto a Santa Tecla. Ed. Hermandad del Clamor de Santa Tecla, 1998,. páx. 54.

Martínez Tamuxe, Xoán. As ermidas, capelas e capelanías do concello do Rosal (traballo inédito).

Ler máis

Visita ao Pazo de Liñares (BIC) en Lalín

Rematada a nosa xira familiar con final de etapa en Fisterra, saímos cara a Santiago de Compostela onde estaba programado pernoctar ese día cun familiar que traballa nesa cidade. Á mañá seguinte, camiño das nosas casas.

Xa na provincia de Pontevedra, entre outras poboacións, cruzamos Cira, Dornelas, Silleda para chegar a Lalín.

Aquí fixemos unha parada co obxectivo de visitar o museo coñecido como “Pazo de Liñares”, no que naceu o aviador galego Joaquín Loriga. No 2014 abriu novas instalacións con dúas salas de exposicións e biblioteca. 

Tamén ao longo do percorrido poden coñecerse distintas temáticas: manipulación de marionetas, cabezóns e xigantes, os monicreques na tradición e na cultura do mundo, etc. 

Conta, así mesmo, con outras salas, tal como a dedicada a pertenzas do aviador Loriga, salas de estudo, investigación e restauración de pezas arqueolóxicas da comarca, etc. ¡En fin, algo digno de ver!

Deixamos Lalín (Pontevedra) e pasamos ao concello do Irixo (Ourense), onde aproveitamos para saudar aos nosos parentes na Esgueva, parroquia de Madarnás (Carballiño). 

De aquí, xa directos a Salvaterra e a O Rosal.

Ler máis

Fisterra. Unha fermosa viaxe pola costa de Galicia

Deixamos Carnota e seguimos disfrutando da Costa polas poboacións do Pindo, Ézaro, Cee e Corcubión… para chegar a Fisterra.

Aquí, en tan corto espazo, como impresionante enclave xeográfico, onde acaba a terra (Finisterrae) se impón a inmensidade do mar e o horizonte no infinito.

Visitamos este cabo (con interesante faro-edificio) e outras estancias, monumentos, puntos históricos, de tradicións, etc; lamentando, por falla de tempo, non poder visitar algún santuario e xacemento arqueolóxico.

Esta é pois, a fin de etapa proposta nesta ocasión pola familia (de Salvaterra e de O Rosal).

Mercados algún “recordos” do lugar, posamos para sacar a obrigada foto familiar.

Ler máis

O falso petróglifo dos Muíños do Folón (O Rosal)

Por fin a nosa hipótese, suposición e dúbidas en col do “curioso gravado” do que tratamos na nosa última entrada, quedaron despexadas.

Xa sabemos por un amigo, que tales gravados, realizados con mestría, lembrando á arte rupestre, aos populares petróglifos, non son antigos, menos de época prehistórica, senón que son de onte, isto é, obra de fai poucos anos.

Non se nos quixo dicir o nome do “artista” émulo da Idade do Bronce. Tamén así evitamos a visita ao hipotético e falso conxunto repestre dos nosos amigos arqueólogos, que tiñamos convidados a admirar ese “curioso gravado”.

O noso amigo informador, soubo antes que nós, que os mentados gravados son falsos e recentes, porque llo dixo o propio “artista”.

Descoñecemos onde e como se realizou o encontro clave –aclaratorio- que nos resolveu a nosa dúbida, por falla de evidencia.

Por todo o que antecede, temos agora certeza (sempre que o “dito” sexa veraz):

1º.- Que o repetido gravado en cuestión non é prehistórico.

2º.- Que o autor do gravado é todo un formidable debuxante.

3º.- Que se trata dun “artista” para realizar réplicas ou reproducións, claro está, impresionantes, pero falsas… que poden conducir a erro…

4º.- Que certas réplicas, para evidenciar que son iso, “réplicas”, copias e non orixinais, aínda que se atopen insculturadas nunha laxe, no monte, e ao aire libre, deben acompañarse de algunha data, inicial, marca, etc.

5º.- Non dubidamos que o autor das aludidas insculturas do Folón conta con certos coñecementos da arte rupestre. Coñecemento que por iso non xustifica, senón todo o contrario.

6º E que, certamente, non se trata, por suposto, de ningún arqueólogo. Tal brinquedo, equivale a “xogar coa pólvora”… e iso é perigoso.

Segundo as circunstancias, posiblemente, volvamos a facilitar novas aclaracións.

Ler máis

Achádego dun novo gravado nos Muíños do Folón

Recentemente temos atopado un curioso debuxo nunha pedra (1 m x 80 cm x 35 cm) que forma parte dunha parede, no camiño de subida aos Muíños do Folón (O Rosal), lugar das Penas, en fronte mesmo do muíño nº 5, coñecido polo “Muíño do Galego”.

Trátase dun curioso gravado tipo petróglifo. Incriblemente, mil veces que pasamos por ese lugar e xamais nos apercibimos das figuras alí insculturadas, ata hai poucos días.

Como se pode observar nas fotos que presentamos, diferéncianse ata tres clases de motivos: coviñas, 20 en total e ben aliñadas; dous pequenos círculos con coviña no centro, o máis pequeño (11 cm) aislado; e o outro círculo (13 cm) áchase unido (terceiro elemento) por un suco un tanto ondulante que marcha pola pedra-soporte abaixo.

Nun principio pensamos se podía tratar dun gravado ocasional e recente. Incluso que podía ser obra dos propietarios de calquera dos muíños; e aínda contemporáneo ao dos cruciformes (históricos) alí próximos (s. XVII-XVIII) gravados nun penedo á beira do mesmo camiño e tamén enfronte do muíño nº 3.

Logo que limpamos un pouco a pedra-soporte das figuras (un tanto abombada), comezamos a valorar aqueles singulares motivos propios da arte rupestre, a delicadeza, finura e simetría do pequeno conxunto, así como o pulido daquel suco e círculos. 

Máis tarde, facendo uso de hipóteses, lembramos que a zona se denomina “As Penas”, topónimo que alude a unha notable abundancia de rochas graníticas.

Apreciamos tamén a posibilidade de que esa pedra, e pola súa forma, puidera tratarse dun anaco desprendido, arrincado dalgunha laxe con gravados, situada nas proximidades.

Damos palabra de convidar a algún dos nosos amigos arqueólogos, a fin de que nos axuden a despexar as nosas dúbidas. E de ser parte dun grupo de gravados prehistóricos da Idade de Bronce (coñecemos repetidos casos), quizais soporte maior, xa desaparecido (1800 A.C.) salvemos este prezado documento, depositándoo no Museo Municipal-Centro Etnográfico da Vila.

NOTA: Xa sabemos por un amigo, que tales gravados, realizados con mestría, lembrando á arte rupestre, aos populares petróglifos, non son antigos, menos de época prehistórica, senón que son de onte, isto é, obra de fai poucos anos.

Ler máis

ALICERCES. Revista de estudos sobre o Miño Medio

Aínda que con certo retraso, amigo Xosé, recibín a vosa publicación. Así pois, aproveito o Día das Letras Galegas 2017 para acusar recibo, e para isto non é tarde e vale a pena, porque se trata dunha nova publicación, tipo revista, o tomo I. Todo isto é xa unha aventura.

O libro leva por título, tamén novidoso: ALICERCES. Revista de Estudos sobre o Miño Medio. Tomo I (2015). Chantada-Lugo.

Integran o Consello de Redacción:

Xosé Méndez Pérez. Director.

Claudio Otero Eiriz.

Andrés Pavón Ramírez.

Begoña González Aguiar.

José Antonio Quiroga Díaz.

Consta de 240 páxinas, diferentes ilustracións (fotos, mapas, cadros, etc), así como seu índice.

Edita a Irmandade de Cultura País do Faro.

Imprime: Tecniart Galicia-Besbello (Chantada).

Diseño da portada: Xosé Randolfe Vilariño.

Ademais dos compoñentes do Consello de Redacción, colaboran diferentes e coñecidos investigadores: Xoán Carmona Badía, Raúl Jácome Rodríguez, Miguel Ángel García Linares, Julia Varela Fernández, Nicandro Ares Vázquez e Pablo Rubén Eyre.

As súas colaboracións, son verdadeiros estudos, interesantes capítulos coa súa correspondente bibliografía.

Traballos, que asinan este grupo de especialistas, cada quen na súa materia e que todos converxen na "investigación comarcal nos ámbitos da historia, historia da arte, economía e empresa, socioloxía, antropoloxía, lingua, literatura..."

E todo coa finalidade lóxica de contribuír ao desenvolvemento local. A nova revista xa no seu limiar, moi oportuna e acertadamente, presenta a estos colaboradores coa súa reseña biográfica, aínda que, sexa dito de paso, son ben coñecidos no eido da investigación en Galicia.

Sen dúbida, é toda unha garantía, tal como se anota na súa presentación que "ALICERCES é unha actividade cultural... allea a calquera enfoque ideolóxico".

Este prazado exemplar de ALICERCES, nos foi remitido, reiterámolo, polo noso caro amigo Xosé Méndez, director da revista, a través do común amigo Miguel, da Granxa de Soutelo en Goián (Tomiño).

Ao Consello de Redacción e aos demais colaboradores, a nosa noraboa.. E os nosos desexos, son os mesmos que os da Dirección. 

¡Que ALICERCES teña longa vida!

Ler máis

Adeus a un condiscípulo e leal amigo: Manuel Seijo

Manuel Seijo. (Foto: Faro de Vigo)

Intencionadamente deixamos transcorrer un tempo, para que, se cabe, con maior serenidade e documentación, abordar esta sinxela biografía do noso exemplar estudante, condiscípulo en boa parte dos estudos eclesiásticos e, sempre leal amigo.

O Rvdo. D. Manuel Seijo Rodríguez naceu na parroquia de San Esteban de Beade (municipio de Vigo) o 31 de outubro de 1933.

Estudou Latín e Humanidades no Seminario Conciliar de Tui. Despois pasou á Universidade Pontificia de Comillas (Santander) onde cursou Filosofía e Teoloxía, ordenándose de sacerdote o 17 de abril de 1960. Aquí licenciouse en Teoloxía.

Como condiscípulo e amigo nesa data foi convidado á miña primeira misa na parroquia de Santa Mariña, na vila do Rosal, tomando parte activa nesa, tan solemne como inesquecible cerimonia.

Queremos lembrar aquí que Manuel Seijo, en unión dos antigos condiscípulos e a propósito do final de estudos en 1960, formou parte da expedición organizada polo seu curso para visitar Roma e asistir á concertada audiencia co romano Pontífice S.S. Juan XXIII, hoxe Santo.

Rematado, pois, os estudos e á volta de Roma, Seijo foi nomeado coadxutor polo bispo Ilmo. Fr. D. José López Ortiz, pasando a colaborar, como tal, co recordado Monseñor Jesús Espinosa, naquel entón párroco de Santiago O Maior.

Foi, precisamente, nesta "céntrica e única parroquia", onde Seijo, o crego amigo, de excepcional capacidade de traballo, exerceu seu longo apostolado.

Acertadamente, da súa múltiple actividade pastoral, o Rvdo. Alberto Cuevas, no seu breve comentario biográfico, referente ao finado amigo e a súa intensa dedicación, escribe: "Desde allí (parroquia de Santiago de Vigo) fue capellán y consiliario de diversas instituciones viguesas: la Cruz Roja, la Adoración Nocturna, la Cofradía de Jesús del Silencio, las Comunidades neocatecumenales, la Hermandad de la Pasión, la Cofradía del Apóstol Santiago, los cursillos pre-matrimoniales...". (In memoriam. D. Manuel Seijo Rodríguez: "Artesano del culto sagrado". Faro de Vigo, 24-10-2016).

Á volta de Roma, como deixamos referido, e como primeiro cargo e destino, foi de coadxutor. Segundo o Nomenclator do bispado en 1972, anotamos os seguintes cargos: Rexente de Santiago O Maior de Vigo e o de Arcipreste de Vigo-Centro. (Nomenclator-Estadística. Diócesis de Tuy-Vigo, 1972). 

No correspondente ao ano 1977, Manuel Seijo, aparece como Cura-Ecónomo da mesma parroquia. (Nomenclator-Estadística... 1977). Anos máis tarde, 1988, atopámolo como párroco. (Guía de la Iglesia Diocesana de Tui-Vigo).

No ano 2008, Seijo figura como co-párroco moderador (Guía Diocesana de Tui-Vigo, 2008 e na dita reseña, biografía de Alberto Cuevas).

Na Guía Diocesana de Tui-Vigo 2011, voltamos a atopar a Manuel Seijo como párroco de Santiago de Vigo. 

Esta é a praca que se atopa na entrada da igrexa: 

HOMENAJE AL RVDO.

MANUEL SEIJO RODRÍGUEZ 

EN SU 50 ANIVERSARIO 

SACERDOTAL. CON CARIÑO

Y GRATITUD DE SUS FELIGRESES. 

AÑO DE 1960-2010.

Fin da primeira parte desta biografía. Continuará...

Ler máis

In memoriam. Finou o crego D. Feliciano Trigo Díaz

IN MEMORIAM

FELICIANO TRIGO DÍAZ

O pasado 25 de setembro do presente ano, entregou a súa alma ao Creador, o Rvdo. D. FELICIANO TRIGO DÍAZ. 

Finou o noso caro amigo na Residencia Sacerdotal de Vigo á idade de 93 anos ben aproveitados.

Naceu Feliciano o 29 de marzo de 1923 na parroquia de Santa María de Caleiro (Vilanova de Arousa)

Feliciano, xa con estudos e despois da mili, ingresou no Seminario Conciliar de Tui, como alumno de "vocacións tardías".

Ordenouse de presbítero o 12 de xuño de 1954. Entre os diversos cargos eclesiásticos, lembramos, entre outros, o de coadjutor da parroquia de San Lourenzo de Salcidos; ecónomo de Frades; encargado de Gargamala e de Toutón; e ultimamente, párroco de San Mateo de Oliveira, así como encargado de San Simón de Lira, ata a súa xubilación.

Feliciano foi home activo, amigo do amigo e tamén de excepcional capacidade de traballo. Lembramos, entre outras dedicacións, a súa preparación para profesor de autoescola; viaxante de ornamentos sagrados, pateando toda Galicia; laboratorio propio de fotografía; colaborador de diferentes periódicos e revistas.

Dos primeiros en periódicos, queremos destacar as súas interesantes colaboracións dedicadas ao estudo dos "cabaqueiros (telleiros) seu oficio e súa fala" (xerga, verbo ou latín dos daordes).

Colaboracións en A Peneira, que iniciou xa dende o mesmo nº 0, no 1984, un total de 10 entregas. Neste primeiro número e baixo o título de Los tejeros de Pontevedra, traza o programa de estudo dos cabaqueiros no Baixo Miño, sección titulada "Salvemos nuestra cultura. Los tejeros (I-X)", que firma co seu nome e apelidos. 

Levou tamén, en A Peneira, outra sección: "Polos camiños de Galicia", asinando eses artigos co seudónimo "Un de Caleiro".

Todos os traballos de Feliciano son de carácter histórico-antropolóxico, etnográfico, con reflexos poéticos e de estima e admiración por esta xente sacrificada.

Estes traballos do amigo, historiador, poeta e investigador, ben se merece se recollan nunha monografía, xa que son únicos e sen parangón.

Feliciano, ademais da súa asistencia a diversos congresos, presentando a correspondente ponencia, tamén colaborou na prestixiosa Revista de Estudios Provinciais de Pontevedra, da Deputación, en Soberosum e Pregón, ambas de Ponteareas. 

Feliciano deixa inéditos varios traballos monográficos nos que traballaba (lembramos un sobre "Novenas dos Santos", poesías, etc).

En canto a libros, ten publicado O verbo dos Arginas de Avedra, 1998, editado pola Excma. Deputación de Pontevedra-Escola de canteiros de Pontevedra.

Outro libro leva por título Zanqueando cos Cabaqueiros, 2001, editado polo Servicio de Publicacións da Excma. Deputación de Pontevedra.

Concretamente nesta obra magna sobre a Cultura do Cabaqueiro, o autor aborda maxistralmente todas aquelas claves en síntese das telleiras, os telleiros e o verbo.

Esta fala típica dos gremios medievais, estudada como ninguén, pois, ten como base as repetidas entrevistas con rulos cabaqueiros de Salcidos, o interesante libro de Domingo A. Álvarez, Jergas de Galicia (1965) e as celebradas "Follacas da Jalleira", para algúns imaxinarias, publicadas no semanario Heraldo Guardés (1904-1935).

Agora, para o noso caro amigo, desexámoslle que descanse en paz.

Ler máis

Un petróglifo do Rosal de máis de 4000 anos

Espiral de Chan do Picouto. Foto realizada en 1999

Esta é a segunda parte do noso artigo sobre a espiral de "Chan do Picouto" nos Montes do Campo do Couto. (Podes ler a primeira parte aquí).

Dito petróglifo rosaleiro pertence á coñecida Arte Rupestre. A súa datación, atópase entre as Épocas do Cobre e do Bronce. Isto quere dicir que se trata dun documento, un testemuño prehistórico, contando na actualidade con máis de 4000 anos.

Trátase, pois, reiterámolo, dun prezado documento arqueolóxico, remoto testemuño histórico, que acredita que, xa naquel entón, a presenza de primitivos poboadores (moito antes que os celtas), aqueles nosos antepasados, ocupaban o noso territorio de O Rosal. Territorio é certo que, ademais de contar con puntos estratéxicos como hábitat (lugar onde se vive) para a súa protección e defensa, tamén privilexiado polo seu tan fértil val, como fermoso na súa paisaxe, limitado pola Costa Atlántica (Sanxián e Portecelo) e polo río Miño, parroquias da ribeira rosaleira (Eiras, Tabagón e San Miguel).

Aqueles primitivos rosaleiros foron quenes gravaron naquela rocha o espiral do Picouto e non por casualidade (por pasar por alí... pois eran nómadas) senón que esa zona do Picouto, nos Montes do Campo do Couto, era onde vivían. Aquela xente, agora sedentaria, xa coñecía o lume (a metalurxia, a cerámica); xa cultivan a terra, xa domestican animais... e contan con grandes rebaños.

Eses nosos antepasados, de certa cultura, gravaron (e non pintaron, que o podían facer), en duro soporte como é o granito. Esta determinación daquela xente, a súa intención, supoñen os arqueólogos, nesta ocasión no citado estudo de Costas Goberna e Peña Santos, que "implica unha certa vontade de perdurabilidade".

A confección desta gravación, reflicte sorprendente simetría, técnica, arte e precisión no manexo do "pico de cuarzo" (seu cincel) que non de bronce*. Parece executada para as xeracións vindeiras, pero a súa interpretación, a súa mensaxe, é unha incógnita, un misterio, hoxe por hoxe.

Os arqueólogos en xeral limítanse a dicir que se trata "dunha linguaxe mística moi complicada producida por unha sociedade complexa e certamente evolucionada".

Tamén e verdade que non faltan hipóteses deste místico símbolo, de temática xeométrica, que van dende o sol á natureza, ao firmamento, a luz, o infinito, a eternidade, a divinidade: deuses... Significados, din os expertos, que "dependendo en cada caso do contexto cultural no que se integra".

En definitiva, nos comentan Costas Goberna e De la Peña Santos, un tanto ironicamente, que se trata "dun universo simbólico que hoxe se nos antolla inabarcable ó faltarnos o imprescindible libro de claves".

*O bronce naquel entón descuberto, era como o ouro para nós; só o empregaban para facer xoias ou como moedad de intercambio por especies: animais, alimentos, etc.

Ler máis

Gravados de "Chan do Rei" e "Presa de Novellos"

Detalle dos cervos de Chan do Rei (Marzán-O Rosal)

A recuperación do petróglifo de Ghorghalado, en Eiras, sen lugar a dúbidas, é un detalle de loable sensibilidade cultural, tanto por parte da Comisión de Cultura, como de toda a Corporación que preside o alcalde, Jesús Mª Fernández Portela.

Presentación do petróglifo de Ghorghalado

É este o primeiro conxunto arqueolóxico do concello do Rosal ao que se lle recoñece o seu importante valor histórico-documental, agardando non sexa o último ou único. 

Na compaña de Fernando Javier Costas Goberna. (Foto: Galovart)

Nesta amistosa xuntanza de Eiras, tivemos a oportunidade de saudar aos amigos nas lides arqueolóxicas de tempos atrás, como Pepe Galovart, Costas Goberna ou Lois Vilar, entre outros.

Arriba, Pepe Galovart e abaixo Vilar Pedreira e Costas Goberna tomando notas

Tal e como se prometeu, agardamos, igualmente, se poñan en valor os outros non menos importantes conxuntos, das máis de 25 estacións rupestres catalogadas, como poden ser os singulares conxuntos de Chan do Rei, en Marzán (prehistóricos). 

Aquí se atopa nin máis nin menos que un "labirinto", un grupo de cervos, espirais e un reticulado (sen rematar...).

Vista xeral do petróglifo dos cervos de Chan do Rei

O outro conxunto, tamén digno de por en valor e ser recoñecido, é a ampla estación de "cruciformes da Presa de Novellos", preciosos gravados históricos con recreación da cruz. 

Este conxunto é o maior en extensión de gravados en pedra de todo o concello do Rosal. Atópase entre un grupo de espirais e sucos e o castro galaico-romano de Parada, en Novás.

A nosa máis sincera noraboa á Corporación do concello do Rosal por tan acertada iniciativa. Os rosaleiros ben se merecen o recoñecemento do seu tan rico como múltiple Patrimonio.

Ler máis

Novo libro do escritor rosaleiro José M. de Sousa

O distinguido escritor rosaleiro, noso caro amigo José Martínez de Sousa*, acaba de presentar esta coñecida publicación, na súa 5ª edición, agora revisada.

Saíu de Ediciones TREA, S.L., de Gijón (Asturias) recentemente e acaba de chegarnos, polo que acusamos recibo.

Lembramos que a súa 1ª edición viu a luz en marzo de 2000. Leva dedicatoria: PARA PILI, mujer con estilo.

A obra consta de 773 páxinas, leva os correspondentes índices, lista de cadros, etc.

Asina a presentación Emilio Delgado López-Cózar. O prólogo é do propio autor.

Con toda intención, nada ou pouco imos dicir. Basta observar que dita publicación xa se atopa na súa 5ª edición. E isto xa quere dicir moito. De calquera xeito só lembramos o que a Editorial anota na solapa: "Las dos partes de que consta este Manual de estilo de la lengua española tienen el mismo fin: ayudar a redactar bien y con propiedad a quienes diariamente han de enfrentarse con una cuartilla en blanco o una pantalla de ordenador vacía".

Ao escritor rosaleiro Martínez de Sousa, unha vez máis, a nosa noraboa, así como da propia cidadanía rosaleira.

*O rosaleiro José Martínez de Sousa é autor de máis dunha vintena de libros e foi, entre outros cargos, presidente da Asociación Internacional de Bibliología (AIB) ou da Asociación Española de bibliología (AEB), da que actualmente é presidente honorario.

Ler máis

Descubrimento dun novo conxunto prehistórico

Cando facemos esta reseña descoñecemos sobre estes gravados en San Xoán de Tabagón (O Rosal), calquera bibliografía escrita.

Dito conxunto rupestre, de reducidas dimensións, atópase insculturado nunha pedra xistosa, propia da zona. Emprázase no barrio da Portela, nos montes coñecidos por Ladaíñas*, ladeira SO, próximo e por riba dos chalets máis altos. Dende alí divísase unha espectacular panorámica dos propios Tabagóns co Miño, Portugal e Santa Trega ao fondo.

Na nova estación rupestre, distínguense, aínda que con certa dificultade pola súa erosión, entre outros motivos,  liñas paralelas de puntos, pequenas figuras circulares, así como outras con puntos interiores. A localización dos mesmos, débese ás labouras de rastrexo arqueolóxico dos amigos Cándido Verde e José Álvarez (Buraco).

Con estes achádegos nos montes de Tabagón, cóntanse e móstranse no Monte da Macarena, Castro da Portela, e ladeira Sur, dous conxuntos de fermosos gravados cruciformes, históricos, dos que xa temos escrito. 

Por outra banda, agora, no Monte das Ladaíñas, tamén se poden contemplar dous grupos de gravados-petróglifos prehistóricos. O primeiro descuberto (restos dun conxunto desaparecido debido á extracción de pedra polos canteiros) e igualmente sobre soporte de xisto. Trátase de media figura de varios círculos concéntricos. Del fálase e recóllese fotografía no BIM, nº 41 (xaneiro-nadal, 2001).

E o segundo é o localizado ultimamente e do que hoxe facemos referencia escrita, sen dúbida, interesante, que vén a enriquecer o noso xa rico e variado patrimonio arqueolóxico rosaleiro.

Curiosa e oficialmente, que saibamos, estes dous conxuntos prehistóricos foron visitados, a propósito da andaina pola ruta dos petróglifos (montes de Eiras e Tabagón) o pasado sábado 12 de nadal do 2015.

*Ladaíñas. Monte así chamado -anota Pedro Díaz, arqueólogo e mestre que foi de Eiras- "por las letanías que allí se rezaban en un vía crucis cercano a la Magdalena". (Noticias de arqueología gallega. Vigo, 1958).

Ler máis